ISO 22000 хүнсний аюулгүй байдлын стандарт гэж юу вэ?

ISO 22000 нь хүнсний аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцоонд тавих шаардлагыг тодорхойлсон олон улсын стандарт юм. Хүнс үйлдвэрлэх, хадгалах, тээвэрлэх, хэрэглэгчид хүргэх явцад үүсэж болзошгүй аюулыг тодорхойлж, хяналт тавихад байгууллагад тусалдаг.

Хүнсний аюулгүй байдлыг зөвхөн бэлэн бүтээгдэхүүний шинжилгээний дүнгээр дүгнэх боломжгүй. Түүхий эдийн сонголт, ажилтны эрүүл ахуй, тоног төхөөрөмжийн цэвэрлэгээ, хадгалалтын нөхцөл зэрэг өдөр тутмын ажил бүр үүнд нөлөөлнө. ISO 22000 нь эдгээр ажлыг нэгдсэн зохион байгуулалт, хариуцлага, хяналттай хэрэгжүүлэхэд чиглэдэг.

2026 онд мөрдөгдөж буй хувилбар:

2026 оны аравдугаар сарын 28-ны байдлаар ISO-ийн бүртгэлд ISO 22000:2018 нь хүчинтэй хэвлэл бөгөөд 2024 оны нэмэлт өөрчлөлттэй байна. Дараагийн хувилбар болох ISO/DIS 22000 нь боловсруулалтын шатанд байгаа төсөл юм. Төсөл гарсан нь шинэ стандарт эцэслэн батлагдсан гэсэн үг биш. Стандартын төлөвийг ISO-ийн сайтаас үзэх.

Ямар байгууллага хэрэгжүүлж болох вэ:

Энэ стандартыг зөвхөн хүнсний үйлдвэр хэрэгжүүлдэггүй. Хүнс боловсруулах, хадгалах, тээвэрлэх, худалдах, хоол үйлдвэрлэл эрхлэх болон хүнсний сүлжээнд холбогдох үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага өөрийн үйл ажиллагаанд тохируулан хэрэгжүүлж болно.

Байгууллагын хэмжээ, бүтээгдэхүүн, технологиос шалтгаалан хэрэгжүүлэх ажлын цар хүрээ өөр байна. Тиймээс өөр үйлдвэрийн баримт бичгийг шууд хуулж авахын оронд өөрийн нөхцөлд тохирсон тогтолцоо бүрдүүлэх шаардлагатай.

ISO 22000 ба HACCP-ийн холбоо:

HACCP нь хүнсний аюулыг шинжилж, эгзэгтэй үе шатанд хяналт тогтоох аргачлал юм. ISO 22000 нь HACCP-ийн зарчмуудыг байгууллагын удирдлага, мэдээлэл солилцоо, эрүүл ахуйн суурь хөтөлбөрүүдтэй уялдуулдаг.

Тухайлбал, хяналтын төлөвлөгөөг хэн батлах, ажилтныг хэрхэн сургах, шаардлагатай нөөцийг хэн бүрдүүлэх, хэрэгжилтийг яаж шалгахыг хамтад нь тодорхойлно. Ингэснээр хүнсний аюулгүй байдал нэг ажилтны бус, байгууллагын хэмжээнд зохион байгуулах ажил болно.

Хэрэгжүүлэх бэлтгэлээ хаанаас эхлэх вэ:

Эхлээд түүхий эд хүлээн авахаас бүтээгдэхүүнээ хүлээлгэн өгөх хүртэлх ажлын дарааллыг зураглана. Үүнийг технологийн урсгалын зураг гэж нэрлэдэг. Зургаа бодит ажиллагаатай газар дээр нь тулгаж шалгана.

Жишээлбэл, хоол үйлдвэрлэлийн газарт түүхий эд хүлээн авах, хадгалах, бэлтгэх, болгох, савлах, хүргэх үе шатыг тэмдэглэж болно. Дараа нь шат бүрд ямар аюул үүсэж болох, ямар хяналт шаардлагатай, хэн хариуцахыг мэргэжлийн багтайгаа үнэлнэ.

Бэлтгэл ажлын үндсэн жагсаалт:

• Стандартад хамруулах үйл ажиллагаа, бүтээгдэхүүн, зориулалтын хэрэглээг тодорхойлох.
• Түүхий эд, нийлүүлэгч, хадгалалт, тээвэрлэлтийн мэдээллээ цуглуулах.
• Цэвэрлэгээ, ажилтны эрүүл ахуй, тоног төхөөрөмжийн арчилгааны одоогийн нөхцөлийг үнэлэх.
• Технологийн урсгалын зургаа бодит ажиллагаатай тулгаж шалгах.
• Аюулын шинжилгээ хийж, шаардлагатай хяналтыг төлөвлөх.
• Хяналтын бүртгэл, зөрчил гарсан үед авах арга хэмжээ, дотоод аудитын ажлыг зохион байгуулах.
• Удирдлага хэрэгжилтийн үр дүнг хэрхэн хянаж, сайжруулахыг тогтоох.

Эрүүл ахуйн суурь нөхцөлийг бүрдүүлэх нь:

Суурь хөтөлбөр гэдэгт цэвэрлэгээ, халдваргүйжүүлэлт, хортон шавжийн хяналт, ажилтны эрүүл ахуй, тоног төхөөрөмжийн арчилгаа зэрэг өдөр тутмын ажил багтана. Эдгээр ажил тогтмол, зөв хийгддэггүй бол HACCP төлөвлөгөө дангаараа хүнсний аюулгүй байдлыг хангаж чадахгүй. FAO-ийн эрүүл ахуй ба HACCP-ийн гарын авлагаас дэлгэрүүлэн үзэж болно.

Түгээмэл асуултууд:

Шинжилгээний дүн хэвийн байвал хангалттай юу? Үгүй. Шинжилгээнд өгсөн сорьцын дүн нь нийт үйл ажиллагааны нэг хэсгийг л илэрхийлнэ. Түүхий эд, үйлдвэрлэлийн хяналт, сорьц авах арга, зөрчилд авсан арга хэмжээг хамтад нь үнэлнэ.

ISO өөрөө гэрчилгээ олгодог уу? ISO нь стандартыг боловсруулдаг. Гэрчилгээ авах бол бие даасан гэрчилгээжүүлэх байгууллагад хандана. Зөвлөх үйлчилгээ нь гэрчилгээжүүлэлтээс тусдаа ажил юм.

Чанарын албагүй бол яах вэ? Дотоод хариуцагчаа тодорхойлж, ямар ажилд мэргэжлийн дэмжлэг хэрэгтэйгээ эхлээд тогтооно. Quality.mn-ийн гэрээт чанарын алба, гэрээт эрүүл ахуйч, чанарын мэргэжилтэн болон менежментийн зөвлөх үйлчилгээ авах боломжтой.

Байгууллагынхаа үйл ажиллагаа, бүтээгдэхүүн, хэрэгцээг танилцуулж үнийн санал авах хүсэлт илгээгээрэй.

Эх сурвалж:

• ISO 22000:2018 — албан ёсны мэдээлэл ба хэвлэлийн төлөв
• FAO — GHP ба HACCP-ийн суурь тайлбар
• FAO — хүнсний эрүүл ахуй ба HACCP-ийн хэрэгсэл
• ISO — гэрчилгээжүүлэлт

Мэдээллийг нягталсан огноо: 2026 оны 10 дугаар сарын 28.

Зургийн тайлбар: Сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд бээлийтэй ажилтан рикотта бяслаг боловсруулж байна. Нийтлэлийн сэдэвтэй холбоотой гэрэл зураг. Зохиогч: Anna Shvets / Pexels. Зургийн лиценз.